Wie tijdens een demonstratie een snelweg of spoorlijn blokkeert of daar op een gevaarlijke manier langzaam rijdt, moet er voortaan rekening mee houden dat strafrechtelijk wordt opgetreden. Burgemeesters, het Openbaar Ministerie, de politie en minister van Justitie en Veiligheid David van Weel hebben dinsdag afgesproken hierin zoveel mogelijk één landelijke lijn te trekken.
De afspraak werd gemaakt tijdens het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie (LOVP). Aanleiding zijn onder meer de recente boerenprotesten waarbij tractoren de snelweg op gingen. Volgens de betrokken partijen is demonstreren een grondrecht, maar betekent dat niet dat actievoerders de verkeersveiligheid in gevaar mogen brengen.
Het blokkeren van een snelweg of spoorlijn en het veroorzaken van gevaarlijke files wordt nadrukkelijk genoemd. Ook langzaam rijden op de snelweg kan volgens het Openbaar Ministerie onder gevaarzettend en strafbaar gedrag vallen. In zulke situaties is strafrechtelijk optreden voortaan in beginsel het uitgangspunt.
De discussie over de handhaving laaide eerder deze maand op na een boerenprotest in Den Bosch. Op 14 augustus reden grote aantallen tractoren via de A59 richting het provinciehuis. Achter de langzaam rijdende landbouwvoertuigen ontstond een file.
In de staart van die file vond bij Heesch een zwaar ongeval met vier auto’s plaats. Een 71-jarige man en een 72-jarige vrouw uit Oss kwamen om het leven en zes anderen raakten gewond. De precieze toedracht van het ongeluk wordt nog onderzocht.
Voorafgaand aan het protest was er kritiek ontstaan omdat tractoren, ondanks dat landbouwvoertuigen niet op de autosnelweg zijn toegestaan, niet overal actief werden tegengehouden. De politie verklaarde later wel geprobeerd te hebben trekkers van de snelweg te weren, maar besloot het verkeer uiteindelijk te gedogen omdat de toestroom volgens de politie relatief veilig verliep.
De nieuwe lijn geldt niet alleen voor boeren. Minister Van Weel benadrukt dat dezelfde regels gelden voor andere demonstranten, waaronder klimaatactivisten. Extinction Rebellion heeft de afgelopen jaren meerdere keren snelwegen, waaronder de A12 in Den Haag, geblokkeerd.
Het OM maakte op 19 augustus al duidelijk dat het demonstratierecht strafrechtelijke vervolging niet automatisch in de weg staat. Bij gevaarlijk gedrag op de snelweg, zoals blokkades en langzaam rijden, kan worden vervolgd op grond van onder meer de Wegenverkeerswet of het Wetboek van Strafrecht.
Toch blijft er ruimte voor lokaal maatwerk. De burgemeester, politie en het OM kunnen binnen de lokale driehoek besluiten dat een andere aanpak nodig is. Het lokale gezag blijft uiteindelijk verantwoordelijk voor de manier waarop een demonstratie wordt toegestaan, begeleid en gehandhaafd.
De boodschap van de landelijke partijen is volgens het kabinet echter duidelijk: demonstreren mag, maar snelwegen en spoorlijnen op een gevaarlijke manier blokkeren wordt niet geaccepteerd. Dat geldt volgens Van Weel voor iedereen, „van boeren tot klimaatactivisten”.
