Het kabinet werkt aan plannen om burgemeesters meer bevoegdheden te geven wanneer demonstraties uit de hand dreigen te lopen. Dat blijkt uit een brief van minister Heerma van Binnenlandse Zaken en minister Van Weel van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer.
Volgens de bewindspersonen is er behoefte aan een aanvullende noodmaatregel waarmee burgemeesters sneller en effectiever kunnen optreden dan nu mogelijk is op basis van de huidige wetgeving, waaronder de Wet openbare manifestaties en de Gemeentewet.
Een van de voorstellen is om lokale autoriteiten de mogelijkheid te geven demonstranten in specifieke situaties te verplaatsen, bijvoorbeeld door hen met bussen naar een andere locatie te vervoeren. Daarnaast wil het kabinet dat rechters zwaardere straffen kunnen opleggen voor strafbare feiten die tijdens demonstraties worden gepleegd.
In de Kamerbrief verwijzen Heerma en Van Weel naar verschillende recente incidenten. Zo noemen zij de blokkade van het spoor bij Utrecht door klimaatactivisten van Extinction Rebellion, ondanks een eerder opgelegd verbod van de politie.
Ook demonstraties rondom asielzoekerscentra worden aangehaald. Volgens de ministers zijn sommige bijeenkomsten daar ernstig geëscaleerd. Zij benadrukken dat wanneer geweld wordt gebruikt tegen personen, hulpverleners, politici of eigendommen, niet langer gesproken kan worden van een demonstratie die onder het demonstratierecht valt. In dergelijke gevallen achten zij krachtig optreden noodzakelijk.
De recente gebeurtenissen vormen niet de directe aanleiding voor de voorgestelde maatregelen. De plannen worden al geruime tijd voorbereid en liggen al meer dan twee jaar op tafel.
In opdracht van eerdere ministers onderzocht het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) de huidige regelgeving rond demonstraties. Dat onderzoek werd eind vorig jaar afgerond. De onderzoekers concludeerden dat het demonstratierecht zelf niet hoeft te worden aangepast, maar dat bepaalde regels en bevoegdheden wel duidelijker kunnen worden omschreven.
De coalitiepartijen D66, VVD en CDA namen deze aanbevelingen eerder al op in hun regeerakkoord. Met de brief aan de Tweede Kamer werkt het kabinet deze voornemens nu verder uit.